Werkopdracht



Dovnload 493.14 Kb.
Pagina1/2
Datum20.05.2018
Grootte493.14 Kb.
  1   2
    Navigeren deze pagina:
  • Ll Ll

Werkopdracht. Kansbomen en biologie

(met dank aan collega’s Gilberte Verbeeck, Sabine Van Roose en Marie-Claire Geladé)





Naam: Klas:



Elke mens is uniek. Via de genen wordt deze uniciteit bepaald. Een bepaald stuk van het DNA dat genetische informatie bevat voor één kenmerk, noemen we een gen. De genen liggen op de chromosomen en bepalen onze kenmerken. Je hebt het gen voor de oogkleur, de lichaamsbouw, de vorm van de neus, de vorm van het oor… Een homoloog chromosomenpaar bevat dezelfde set van genen. Bijvoorbeeld eerst een gen dat codeert voor de haarkleur, vervolgens één dat codeert voor de stem … Echter, het gen voor de haarkleur (bijvoorbeeld) kan in verschillende variaties voorkomen, dit noemen we allelen. Het allel op het ene homologe chromosoom kan bijvoorbeeld voor blond haar zorgen, terwijl het allel voor de haarkleur op het andere homologe chromosoom voor zwart haar zorgt. De persoon die deze 2 allelen in zich heeft zal zwart haar hebben. We noemen het kenmerk ‘zwart haar’ dominant en het kenmerk ‘blond haar’ recessief. Het dominante kenmerk overheerst het recessieve kenmerk ‘blond haar’ en hoewel de persoon inwendig allelen voor beide kenmerken bezit, vertoont hij uitwendig alleen dit dominante kenmerk.

In 1865 publiceerde Gregor Mendel, een monnik uit een Augustijnerklooster in het Pruisische Brno, een artikel in het obscure tijdschrift ‘Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn’. Het artikel beschreef de resultaten van een reeks experimenten met erwtenplanten. Mendel ontdekte dat de overerving van eigenschappen via bepaalde wetmatigheden gebeurt. Hij vond dat tijdens de voortplanting de allelen die op een chromosomenpaar voorkomen gescheiden worden. Een kind krijgt dus één allel van elke ouder via zaad- en eicel (de gameten).

We beschouwen bijvoorbeeld het kenmerk ‘losse of vaste oorlellen’. Dit kenmerk (gen) vinden we terug op een chromosomenpaar. We spreken van een allel L voor losse oorlellen en een allel l voor vaste oorlellen. Het kenmerk voor losse oorlellen is dominant. Daarom wordt het allel met een hoofdletter genoteerd. Het kenmerk voor vaste oorlellen is recessief en wordt met een kleine letter genoteerd.


De allelen die op het chromosomenpaar voorkomen m.b.t. een bepaald kenmerk vormen het genotype van dit kenmerk. De volgorde van de allelen speelt voor het genotype geen rol. Het fenotype is de uiterlijke verschijningsvorm van het kenmerk (in dit geval losse of vaste oorlellen). Elk kenmerk wordt dus bepaald door twee allelen, die hetzelfde kunnen zijn of verschillend. Bij twee identieke allelen zeggen we dat het individu homozygoot is voor het kenmerk, bij verschillende allelen is het individu heterozygoot.

Mendel sprak van de P-generatie (Parentes) met nakomelingen in de F1‑generatie (Filius), die op hun beurt nakomelingen en bijgevolg een F2‑generatie vormen.

Voorbeelden.


    1. Bij een ouderpaar zijn beide ouders homozygoot voor het kenmerk vaste of losse oorlellen. Moeder heeft vaste oorlellen en vader losse. Wat zijn de mogelijke genotypen en fenotypen van de kinderen uit de F1-generatie?

Antwoord.

Het genotype van de moeder is ll en het genotype van de vader LL. Via een zogenaamd Punnett-schema vinden we dan de mogelijke genotypes voor de kinderen:



vrouw/man

L

L

l
Ll
Ll

l

Ll

Ll

Omdat het kenmerk voor losse oorlellen dominant is (L) zullen de nakomelingen uit de F1-generatie in elk geval losse oorlellen hebben (fenotype). Deze nakomelingen zijn zelf weer heterozygoot.

2 Bij een ouderpaar zijn beide ouders heterozygoot voor de vorm van de oorlellen. Wat zijn de mogelijke genotypen en fenotypen van de kinderen uit deze kruising?

Antwoord.

Het Punnett-schema voor de genotypes ziet er nu als volgt uit:



vrouw/man

L

l

L

LL

Ll

l

Ll


ll

Nakomelingen uit deze kruising hebben 75% kans om losse oorlellen te hebben.



In plaats van met een Punnett-schema te werken, kan men ook een kansboom gebruiken:




gameten vrouw

gameten man

genotype







L

LL




L













l

Ll







L

lL




l













l

ll

Gregor Mendel (1822 – 1884)



Deel met je vrienden:
  1   2


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©tand.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina