Oorlog en terpentijn



Dovnload 37.31 Kb.
Datum26.10.2018
Grootte37.31 Kb.


Oorlog en terpentijn

Stefan Hertmans

Uitgegeven door "De Bezige Bij"

In 2013


334 pagina's

Lukas Deblieck 6A2

Opdracht d: Vragen stellen bij een roman




Vragen

1. In hoeverre zijn de feiten in het verhaal echt gebeurd? Heeft Stefan Hertmans echt de boeken van zijn grootvader gebruikt, of zijn deze slechts verzinsels?

2. Is er een analogie tussen de levens van Stefan, zijn grootvader en zijn overgrootvader?

3. Waarom is de aanwezigheid van de oorlog in het boek zo klein( als je naar het aantal pagina's kijkt)

4. Hoe komt de liefde voor in het verhaal?

5. In het verhaal lopen verschillende verhaallijnen door elkaar. Welk effect creëert dit?



Antwoorden

1. Oorlog en terpentijn is gebaseerd op de memoires van Stefans grootvader. In deze handgeschreven schriften vertelt de grootvader zijn levensverhaal van zijn jeugd tot zijn leven na de oorlog. Wat opvalt in deze geschriften is het ongelooflijke oog voor detail waarmee Urbain voor de dag komt. Soms lijkt het wel alsof hij de schriften op het moment zelf heeft geschreven en niet 50 jaar later. Een ander opvallend kenmerk is de literaire kunde van Urbain. Deze kunde uit zich in het gebruik van treffende vergelijkingen en slimme woordkeuzes. Zo beschrijft hij bijvoorbeeld zijn tocht naar Oostende op p. 214 als volgt: "De grijze hemel was woest en leeg; de op de kille wind meedrijvende kraaien krasten hun triomfantelijke kreten diep in mijn kapotte lijf." Dit roept de vraag op in hoeverre deze roman op deze schriftjes gebaseerd is en of deze schriftjes al dan niet bestaan.

Er bestaat geen twijfel over het bestaan van deze geschriften, Stefan heeft ze al vaker laten zien. Verder beschrijft hij de schriftjes zo nauwkeurig, zowel in interviews als in zijn boek, dat het niet anders kan dat deze kostbare teksten echt zijn. Stefan beschrijft ze als " schriften met een weergaloos vooroorlogs handschrift, waarin niets doorschrapt is", het feit dat er niets doorschrapt is, is zeer verwonderlijk aangezien Urbain deze schriftjes meer dan 50 jaar na de echte gebeurtenissen schreef.

Wanneer Stefan geïnterviewd wordt, stellen de meeste interviewers hem vragen over zijn grootvader, veel mensen spreken hem op straat aan met de woorden:" in mijn familie is exact hetzelfde gebeurt!", sommigen geven hem zelfs een negentiende-eeuws, gouden horloge, omdat hij in het boek schrijft dat hij het zijne, een erfstuk van zijn overgrootvader, heeft laten vallen. Al deze reacties verwonderen hem1 enigszins omdat hij in zijn boek vermeldt dat wat hij schrijft niet de hele waarheid is:" Het werk plaatste me voor de pijnlijke waarheid van elk literair werk: ik moet eerst genezen van het authentieke verhaal, het loslaten, om het op mijn manier terug te vinden." Met deze woorden verklaart hij dus dat het boek wel degelijk het waargebeurde verhaal van zijn grootvader bevat, maar dat hij het wel heeft aangepast om het literair interessanter te houden. Dit aanpassen heeft was voor hem een zeer emotionele opdracht, wat ook de reden is waarom hij het schrijven van het boek zo lang heeft uitgesteld.



Oorlog en terpentijn is dus een zeer geslaagde mix van fictie en waargebeurde elementen. Veel mensen denken dat dit boek non-fictie is, maar dit is niet het geval. De prompte aanwezigheid van het woord "Roman" op de cover moet de lezer doen beseffen dat dit geen non-fictie is, maar fictie met een sterk uitgewerkte waargebeurde kant.

4. Zowel de liefde als het gebrek hieraan is een belangrijk thema in het verhaal. Het is een fenomeen dat steeds opnieuw opduikt in het leven van de grootvader, zowel positief als negatief.

Allereerst heb je de liefde tussen Franciscus en Céline. Ze ontmoeten elkaar voor het eerst wanneer Céline tegen zijn ladder loopt, terwijl hij in de parochiekerk aan het schilderen was. Wanneer ze elkaar voor het eerst in de ogen kijken slaat de vonk meteen over, zoals blijkt uit de beschrijving op p. 32: "Ze liep hem rakelings voorbij en keek hem heel even aan: ironische lichtgrijze ogen, alsof ze helder koud water over zijn ziel uitgoot." De volgende weken blijft Franciscus op de uitkijk staan, wachtend op het moment dat ze nog een keer langskomt.
Uiteindelijk trouwen ze met elkaar, tegen de zin van Célines ouders. Dit huwelijk was een huwelijk gebaseerd op tegenstellingen: hij kwam uit een arm gezin, zij een rijk, hij had een erbarmelijke gezondheid, zij was een sterke vrouw die steeds met rechte rug liep. Ondanks deze tegenstellingen hebben ze toch een zeer sterk relatie. Door hun liefde voor elkaar verdragen ze het armoedige bestaan. De liefde die zij voor elkaar voelen, zal voor Urbain een levenslang streefdoel zijn, daarom is het niet verwonderlijk dat zijn eerste verloofde zeer sterk op zijn moeder lijkt.

Na Franciscus' dood, geraakt Céline in een zware depressie. Wanneer ze uit deze depressie ontwaakt, komen er steeds meer vrijers die om haar hand vragen, maar ze wijst deze één voor één af. Uiteindelijk hertrouwt ze toch, met de lompe en onbehouwen Henri. Dit is een huwelijk uit noodzaak, ze doet dit voor haar kinderen. Er zit absoluut geen liefde in dit tweede huwelijk, Céline wilt niet dat hij haar aanraakt. Dit gegeven komt later ook terug in het huwelijk van Urbain en Gabrielle.

In het leven van Urbain voor en tijdens de oorlog speelt vooral de afwezigheid van de liefde een belangrijke rol. Urbain ziet hoe al de arbeiders uit de ijzergieterij na de werkuren op café gaan en daar aanpappen met de meisjes. Zelf gaat hij na het werk steeds plichtsbewust naar huis, hij moet voor geld zorgen voor zijn gezin en heeft niet de tijd om dit uit te geven aan drank. Door zijn strenge katholieke opvoeding komt hij zelden in contact met meisjes en wanneer hij ze tegenkomt, spreekt hij ze niet aan. De ontmoeting met een meisje dat naakt aan het zwemmen is in een poel, maakt zo een sterke indruk op hem dat hij zelfs tijdens de oorlog nog aan haar blijft denken.
Tijdens de oorlog wordt hij ook verliefd op de Engelse verpleegster Maud, maar hij durft niet met haar te spreken en keert terug naar het front zonder haar te kunnen vertellen wat hij voor haar voelt. Aan het front leert hij ook de zelfbevrediging kennen. Dit is voor hem een diepe zonde, maar toch kan hij er niet aan weerstaan.

Uiteindelijk vindt Urbain toch de liefde, met name in de gedaante van Maria Emilia, een vrouw die de jongere versie van zijn moeder lijkt te zijn en waarover hij zelf schrijft op p. 271: "Ik heb een hemels meisje gevonden waarmeede ik een verbintenis kan aangaan en de gruwel vergeten". Maar op een dag slaat het noodlot toe, Maria Emilia krijgt een longontsteking. Niets kan haar redden en uiteindelijk sterft ze. Na haar dood is hij ontroostbaar, hij denkt aan zelfmoord, maar omdat hij te christelijk kan hij het toch niet doen. Uiteindelijk vragen de ouders van Maria Emilia aan hem of hij met haar oudere zus, de verlegen Gabrielle, wil trouwen. Hij vraagt een week bedenktijd en stemt uiteindelijk toe.

Net zoals het tweede huwelijk van zijn moeder, is dit een huwelijk uit noodzaak. Er is geen liefde in dit huwelijk, Gabrielle weigert elk lichamelijk contact. Omdat ze op Maria Emilia lijkt, wordt hij iedere dag aan haar herinnerd, wat hem steeds weer pijn doen. Merkwaardig genoeg lijken zij in de ogen van de jonge Stefan een normaal oud koppel, hij merkt als kleine jongen niets van het drama dat zich in het leven van zijn grootvader heeft afgespeeld. Er is nooit liefde in hun huwelijk, maar er is wel een zeer diepe genegenheid, zo schrijft Stefan over het schilderij van Gabrielle op p. 311: "Deze bijna-idealisering is zijn blijk van liefde en toewijding aan haar, dus ook van een loutering en een uiteindelijk gevonden harmonie."

In de schilderijen van Urbain komt ook vaak het thema van de liefde en vrouwen voor. Hertmans vermeldt dat hij zeer vaak kopieën maakte van schilderijen waar vrouwen op te zien zijn. Hij heeft van zowel Maria Emilia als Gabrielle een schilderij gemaakt. Het schilderij van Gabrielle straalt eerder genegenheid en harmonie uit, dit schilderij toont dat zijn geest uiteindelijk toch rust heeft gevonden. Het schilderij van Maria Emilia straalt eerder verlangen en idealisatie uit, Urbain heeft zich voor één keer zijn geliefde naakt voorgesteld.

Het liefdesleven van Stefan wordt amper aangeraakt in dit verhaal, zijn vrouw wordt slechts vluchtig vermeld op p.64. Dit is ergens wel begrijpelijk omdat de roman niet over zijn leven gaat, maar over dat van zijn grootvader. Waarschijnlijk wil hij ook niet te veel details vrijgeven over zijn privéleven.

Eigen mening

Ik vond Oorlog en terpentijn een zeer goed boek. De combinatie van combinatie van de geschriften van de grootvader en de toevoegingen van de kleinzoon zorgt voor een ongelooflijk sterk effect.


De schriften van de grootvader zorgen voor beschrijvingen die ik nooit voor mogelijk had gehouden, bijvoorbeeld wanneer hij beschrijft hoe de dieren vluchten van het water van de IJzer. Een ander zeer sterk beeld vond ik de palingen die naar zee kropen, dwars doorheen het kapotgeschoten land. Deze beelden riepen verwondering bij mij op, omdat dit gebeurtenissen zijn die je in geen enkel ander boek over de oorlog vindt. Dit zorgt voor de exclusiviteit van het boek, één van de vele sterke punten.
De tragiek van het leven van Urbain wordt zeer goed weergegeven door Stefan Hertmans. Door treffende beschrijvingen, slimme vergelijkingen en doordachte woordkeuzes komt het verhaal tot leven en weet het je te ontroeren. Dit zorgde er wel voor dat het boek niet zo snel las, soms moest ik hele passages opnieuw lezen om helemaal te begrijpen wat er stond. Dit vormde niet echt een probleem omdat het verhaal zo begeesterend was.
Wat mij ook opviel tijdens het lezen was het feit dat soms echt lijkt alsof het verhaal aan je wordt voorgelezen. Vooral de afwezigheid van aanhalingstekens is op dit vlak een opvallend kenmerk.
Ik vond dit boek een zeer mooie beschrijving van het leven van een man voor, tijdens en na de oorlog. De verschillende verhaallijnen zorgden voor afwisseling en de foto's maakten het geheel realistischer. Ik zal het boek zeker nog een keer herlezen om het beter te begrijpen.

1 Deze reactie komt van een interview met Arnon Grunberg: http://www.tzum.info/2014/02/filmpje-arnon-grunberg-praat-met-stefan-hertmans-eerste-wereldoorlog/


Deel met je vrienden:


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©tand.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina