Instituut voor familiale en seksuologische wetenschappen alcohol en grensoverschrijdend seksueel gedrag in het studentenleven



Dovnload 486.42 Kb.
Pagina5/11
Datum20.05.2018
Grootte486.42 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Hoofdstuk 2: Definities & Vormen




2.1 Grensoverschrijdend seksueel gedrag


Wanneer we deze term ontleden, gaat het over seksueel gedrag – gesteld door een persoon dewelke partner, familielid, kennis, vreemde,… kan zijn – waarmee iemands’ grens wordt overschreden. Daarnaast kent deze term ook een aantal synoniemen, met name seksueel geweld, -agressie, -misbruik, verkrachting, aanranding,...

Het ene is al breder dan het andere. Vandaar dat in deze masterproef een hanteerbare, conceptuele definitie wordt gecreëerd, die gebaseerd is op de verfijning van enerzijds de globale (WHO) en de Amerikaanse definitie, en anderzijds op de specifieke vraagstukken uit het onderzoek.



2.1.1 Globaal (WHO).


Hoe denkt men globaal over grensoverschrijdend seksueel gedrag? De definitie van seksueel geweld, die de World Health Organisation (WHO) hanteert, is de volgende:
Any sexual act, attempt to obtain a sexual act, unwanted sexual comments or advances, or acts to traffic, or otherwise directed, against a person’s sexuality using coercion, by any person regardless of their relationship to the victim, in any setting, including but not limited to home and work.” (WHO, 2014)
In deze definitie kan een poging tot een seksuele handeling stellen/verkrijgen ook gezien worden als seksueel geweld. Dit betekent dat een seksuele handeling zich - nog - niet moet hebben voltrokken. De intentie moet er zijn. Daarnaast moet er volgens het WHO sprake zijn van dwang. Ze geven echter geen specificatie over het soort dwang, met name fysieke of verbale. Vermoedelijk zijn beide vormen van toepassing wanneer het gaat over seksueel geweld. Wel is het duidelijk dat dwang, om seksuele handelingen te verkrijgen/kunnen stellen, moet worden gebruikt omdat het slachtoffer deze niet wil stellen of omdat het ingaat tegen de seksualiteit van de ander. Het gebrek aan toestemming is dus belangrijk. Wat opvalt is dat er binnen deze definitie te weinig nadruk wordt gelegd op “toestemming”.
Een voorbeeld ter verduidelijking: wanneer een vader orale seks probeert te verkrijgen van zijn 8-jarige dochter door haar te vertellen dat, als ze dit niet doet haar moeder zal sterven, dan is dit ook een vorm van seksueel misbruik (lees: seksueel geweld). In dit voorbeeld is er noch sprake van expliciete dwang (fysiek en/of verbaal), noch van een expliciet gebrek aan toestemming. De WHO-definitie bevat dus duidelijk een aantal onvolkomenheden.
Dat is niet het geval wanneer het gaat over het gedeelte met betrekking tot de relatie tussen dader en slachtoffer. Die lijkt er volgens de WHO niet toe te doen. Deze definitie spreekt over seksueel geweld wanneer iemand zijn echtgeno(o)t(e), zijn kind, zijn of haar vriend(in) dwingt tot seksuele handelingen, tegen diens wil of seksualiteit.
Tevens kan seksueel geweld volgens het WHO voorkomen binnen elke setting, niet beperkt tot werk en thuis. Binnen deze masterproef wordt specifiek ingezoomd op studenten en dit zowel dader(s) als slachtoffer(s). Dit impliceert dat de scope valt binnen een bepaalde leeftijdscategorie (18-25 jaar) en binnen deze categorie wordt gefocust op personen met een specifieke sociale rol. De relatie tussen de studenten onderling wordt niet beperkt tot een romantische relatie, vrienden, kennissen of vreemden. De context is hier het studentenleven, die verder geenszins wordt beperkt tot campus, kot, studentenclub,... Elk van deze settings behoren tot het studentenleven en zijn dus van toepassing in deze scriptie.

2.1.2 Amerika (HHS).


Zoals blijkt uit de New York Times’ beginquote leeft het fenomeen van grensoverschrijdend seksueel gedrag in het studentenleven bijzonder sterk in de Verenigde Staten. President Obama beval zelfs naar aanleiding van in aanvang vermelde studie een speciale onderzoekscommissie op te richten.
Daarom is het belangrijk om ook te gaan kijken naar de Amerikaanse definitie van seksueel geweld. Volgens de federale overheidsdienst Health & Human Services (HHS) wordt seksueel geweld gedefinieerd als:
Sexual violence is defined as a sexual act that is committed or attempted by another person without freely given consent of the victim or against someone who is unable to consent or refuse. It includes: forced or alcohol/drug facilitated penetration of a victim; forced or alcohol/drug facilitated incidents in which the victim was made to penetrate a perpetrator of someone else; non physically pressured unwanted penetration; intentional sexual touching; or non-contact acts of a sexual nature. Sexual violence can also occur when a perpetrator forces or coerces a victim to engage in sexual acts with a third party.” (Basile, Smith, Breiding, Black, & Mahendra, 2014)

De definitie die hier wordt gegeven is zeer hanteerbaar. Opnieuw speelt de intentie om een seksuele handeling te stellen tegen de wil van de ander een centrale rol. Het geven als ook het kunnen geven van toestemming is het element dat bepaald of een seksuele handeling grensoverschrijdend is.



De definitie gegeven door Basile et al. (2014) geeft daarom een aantal voorbeelden – ook wel tactieken genoemd – die zij als een gebrek aan geldige toestemming beschouwen. Het gebrek aan geldige toestemming is een element dat fundamenteel is voor onze eigen definitie. Ten slotte wordt er binnen de HHS definitie geen melding gemaakt van de relatie tussen dader en slachtoffer alsmede de context waarin het seksueel geweld plaats moet vinden. Hieruit mogen we impliciet afleiden dat de relatie en de setting geen rol spelen in het benoemen van het grensoverschrijdende karakter van een seksuele act. Wanneer het hier zou gaan over een juridische definitie dan zou dit wel expliciet moeten worden vermeld (zie infra).

2.1.3 Europa en België.


Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM) in België bracht in 2013 een brochure uit: “Seksueel geweld. Wat nu?” Hierin staat het volgende vermeld:
Seksueel geweld kan gaan van geslachtsdelen laten zien, kijken naar masturbatie, naakt moeten poseren, over het betasten van de geslachtsdelen, jezelf of iemand anders moeten bevredigen, pijnigen van de geslachtsdelen tot gedwongen geslachtsgemeenschap, oraal moeten bevredigen, anale gemeenschap of penetratie met eender welk voorwerp, verkrachting dus.” (IGVM, 2013).
Het slachtoffer bepaalt zelf of het geweld ernstig of minder ernstig is, maar eigenlijk is alle seksueel geweld, elk seksueel gedrag zonder toestemming, ernstig. Niemand mag tot eender welke seksuele handeling gedwongen worden” (IGVM, 2013). De dader is dikwijls een bekende (IGVM, 2013).
Binnen de Europese Unie verschilt de wet betreffende verkrachting op drie manieren. De wet kan gebaseerd zijn op geweld en bedreiging of op geweld en het zich bevinden in een hulpeloze toestand. Ten slotte kan de wet ook gebaseerd zijn op geen toestemming hebben. De verkachtingswetgeving die het gebrek aan toestemming voorop stelt, is veel ruimer dan de andere twee vormen. Seksueel geweld kan zich ook voordoen zonder de aanwezigheid van geweld of een hulpeloze toestand van het slachtoffer. Beide zijn wel onderdeel van het gebrek aan toestemming tot seksueel gedrag maar de laatste vorm gaat breder. Nochtans zijn er slechts drie landen in Europa die de wetgeving betreffende verkrachting hebben gebaseerd op het gebrek aan toestemming: het Verenigd Koninkrijk, Ierland en België. (Parren, Murauskiene, & Papadakaki, 2013)
België, als lidstaat van Europa, heeft zijn wetgeving gebaseerd op de basisbeginselen die werden vastgelegd door de Raad van Europa in 2002. Onder Artikel 8 van Europees Verdrag ter bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM) stelt Europa dat er een lidstaat verplicht is tot de strafrechtelijke bescherming van de seksuele integriteit (vermeld in Stevens, 2014-2015).
Het tweede basisbeginsel staat vermeld onder Artikel 3 van het EVRM en handelt over inbreuken op de seksuele integriteit als foltering of onmenselijke en vernederende behandeling (vermeld in Stevens, 2014-2015). Het gaat aan deze masterproef voorbij om deze artikelen tot in detail te bespreken. Ze zijn echter wel relevant om de Belgische wetgeving te begrijpen rond ongewenste vormen van seksualiteitsbeleving.
De Belgische wetgeving maakt een onderscheidt tussen seksuele handelingen zonder seksuele penetratie (i.e. aanranding van de eerbaarheid) en seksuele penetratie (i.e. verkrachting).
Aanranding en verkrachting zijn beiden synoniem van grensoverschrijdend seksueel gedrag. Beiden zijn strafbaar in België. Om het verschil tussen beiden – weliswaar volgens de Belgische staat - te verduidelijken, volgen hier de definities zoals vermeld in de cursustekst van Liesbeth Stevens (2014-2015):


  • Aanranding van de eerbaarheid = gedragingen die gericht zijn op het (doen) ontbloten van de vrouwelijke of mannelijke geslachtsorganen of van de borsten van de vrouw” (Art. 373 Strafwetboek, vermeld in Stevens, 2014-2015).

Wanneer iemand tot seksuele handelingen wordt gedwongen is er sprake van aanranding van de eerbaarheid. Bij jongeren onder de 16 jaar is er in geval van seksuele handelingen steeds sprake van aanranding van de eerbaardheid, ook al is er wederzijdse toestemming.

Meestal gaat het om handelingen die te maken hebben met de geslachtskenmerken zoals het betasten van de borsten. Het moet steeds gaan om handelingen waar het slachtoffer fysiek bij betrokken is. Dit betekent dat bijvoorbeeld compromitterende voorstellen of schunnige praat niet als een aanranding van de eerbaarheid kunnen beschouwd worden. Dit betekent echter niet dat de dader het slachtoffer noodzakelijk fysiek moet aanraken. Wanneer een slachtoffer bijvoorbeeld gedwongen wordt om zich te ontkleden zodat de dader foto’s zou kunnen nemen of verplicht zou worden om zichzelf te masturberen is er wel degelijk sprake van aanranding van de eerbaarheid.(Brochure 2013)


  • Verkrachting = elke daad van seksuele penetratie van welke aard ook en met welk middel ook, gepleegd op een persoon die daar niet in toestemt. Toestemming is er met name niet wanneer de daad is opgedrongen door middel van geweld, dwang of list of mogelijk is gemaakt door een onvolwaardigheid of een lichamelijk of een geestelijk gebrak van het slachtoffer” (Art. 375 Strafwetboek, vermeld in Stevens, 2014-2015).

Ook tussen partners is dit dus mogelijk. Wanneer het slachtoffer nog geen 14 jaar is, is er ook sprake van verkrachting zelfs indien er toestemming is van het slachtoffer. Er wordt immers van uitgegaan dat een kind jonger dan 14 jaar geen geldige toestemming kan geven voor seksuele handelingen.(IGVM, 2013)
In deze masterproef wordt het gebrek aan toestemming, gegeven in de bovenstaande definitie van verkrachting, verder uitgediept. Onvolwaardigheid betekent dat het slachtoffer zich in een staat van ongeschiktheid bevindt, niet in de mogelijkheid is, om een geldige toestemming te kunnen geven. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer het slachtoffer onder invloed is van alcohol en/of drugs.
Wat opvalt is dat de specificatie van toestemming niet vermeld staat bij de definitie van aanranding. Bijgevolg sluit deze juridische definitie een aantal slachtoffers, die wel in onze conceptuele definitie zitten, uit.

Naast een juridische bepaling van seksuele grensoverschrijding heeft België, meer specifiek Vlaanderen, ook een organisatie die werkt rond seksualiteit. Sensoa is het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid. Ook zij hebben een definitie geformuleerd omtrent grensoverschrijdend seksueel gedrag:


Seksueel grensoverschrijdend gedrag is de overkoepelende naam voor alle gedrag waarbij iemand tegen haar of zijn wil wordt overgehaald, beïnvloed, gemanipuleerd, gechanteerd of gedwongen tot seks. Hierbij wordt geen rekening gehouden met één of meer criteria die kenmerkend zijn voor gezonde seks: toestemming, vrijwilligheid, gelijkwaardigheid, zelfrespect en aangepast aan de context en de ontwikkelingsfase. Er zijn lichtere en ernstiger vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De plegers kunnen zowel bekenden als onbekenden zijn.” (www.seksualiteit.be)
Deze definitie is zeer simplistisch weergegeven. Bijvoorbeeld door te vermelden dat er gradaties zijn in de ernst van seksuele grensoverschrijding. Ook is het onduidelijk wat hier met ‘seks’ wordt bedoeld. Het ongewenst aanraken van de borsten van een vrouw kan ook als grensoverschrijdend beschouwd worden. Is dit dan seks?
Anderzijds omvat deze definitie een aantal cruciale elementen. Met name kenmerken van gezonde seks, zoals toestemming en gelijkwaardigheid. De belangrijkste reden voor het vermelden van deze begripsomschrijving is evenwel dat Sensoa expliciet aandacht besteed aan de gepastheid van seks in de ontwikkelingsfase en context.

Wat betekent context in de schoot van deze masterproef? Is het gepast om een dronken student(e) te verleiden in een café en met hem/haar seksuele handelingen te stellen? Deze vraag roept op zijn beurt andere vragen op, namelijk hoe dronken moet deze student(e) zijn vooraleer zijn of haar toestemming ongeldig wordt? Dronken zijn is toch afhankelijk van geslacht, constitutie, gewoonten en individuele tolerantie? Deze vragen worden hierna verder uitgediept.


Op basis van de bovengenoemde definities en beschrijvingen, luidt de definitie van grensoverschrijdend seksueel gedrag, die verder in deze masterproef wordt aangewend, als volgt:
Er is sprake van grensoverschrijdend seksueel gedrag wanneer het slachtoffer(s) - als gevolg van het gebruik van alcohol of drugs - niet in staat is om vanuit volwaardigheid toestemming tot seksuele handelingen te kunnen geven. Idem voor de dader(s) die - omwille van het gebruik van alcohol of drugs – de grenzen van de seksuele integriteit van het slachtoffer(s) overschrijdt. Voorwaarde is dat de intentie en/of poging van het gedrag seksueel is getint, waarbij niet uitsluitend wordt gefocust op de geslachtsorganen. De handeling kan zowel fysiek, verbaal als non-verbaal zijn. Het gedrag doet zich voor vanuit de hoedanigheid van student (hoge school en/of universiteit). Dit geldt voor beide partijen, ongeacht elke andere mogelijke onderlinge relatievorm.

2.1.4 Grensoverschrijdend seksueel gedrag in onderzoek.

Verschillende onderzoeken die worden besproken in deze masterproef vertrekken vanuit bovenstaande definities van grensoverschrijdend seksueel gedrag. Het reeds besproken Spaanse onderzoek van Romero-Sánchez en Megías (2010) als ook de studie van Krahé, Tomaszewska, Kuyper en Vanwesenbeeck (2014) (hoofdstuk 4) vertrekken vanuit de globale definitie geformuleerd door het WHO. De nationale, Amerikaanse studie van Black et al. (2011) baseert zich dan weer op de definitie gepostuleerd door de HHS. Echter, ondanks hun verschillend conceptueel vertrekpunt, hebben deze onderzoeken een zelfde operationele basis. Deze studies als ook het onderzoek van Tomaszewska en Krahé (2015) en het Europese onderzoek van Felts et al. (2012) (hoofdstuk 5) baseren zich op de SES om seksueel geweld te meten. De SES staat voor de Sexual Experience Scale en heeft twee kenmerken die centraal staan voor onderzoek (Koss et al., 2007). Koss et al. (2007) gaven allereerst aan dat het woord “rape”, vertaald als “verkrachting”, best wordt vermeden in vragenlijsten. Het begrip wordt namelijk slecht begrepen door respondenten omwille van de uiteenlopende manieren waarop het wordt gedefinieerd. Het tweede kenmerk geformuleerd door Koss et al. (2007) is dat seksuele gedragingen en gebruikte tactieken om seks te verkrijgen, specifiek moeten worden benoemt en beschreven.


Uit deze twee kenmerken vloeit een algemene beschrijving van grensoverschrijdend seksueel gedrag die in de meeste onderzoeken, beschreven in deze masterproef, wordt gebruikt. Allereerst wordt er een onderscheidt gemaakt tussen verkrachting, zijnde ongewenste penetratie, en andere seksuele activiteiten, zoals ongewenst en op een seksuele manier worden aangeraakt, kussen, orale seks. Daarnaast maakt men een onderscheidt tussen vier tactieken die kunnen worden aangewend om deze ongewenste seksuele activiteiten te bekomen: fysiek geweld gebruiken, misbruik maken van de handelingsonbekwaamheid (door alcohol en/of drugs) van het slachtoffer, verbale dwang gebruiken of het ontbreken van een geldige toestemming.




Deel met je vrienden:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©tand.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina