Een rare bioloog & Margulis : Een zakpijp kan rare zeeëgeltjes baren



Dovnload 3.2 Mb.
Pagina9/18
Datum20.05.2018
Grootte3.2 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   18

Territorium

Bij veel zangvogels, waaronder vliegenvangers, zijn het de mannetjes die in het voorjaar als eerste terugkeren uit de overwinteringsgebieden. Zij vestigen een territorium, waarna de vrouwtjes een keus maken voor een partner en zijn territorium.

Bonte mannetjes kiezen hun territorium vaker in naaldbos en withalsmannetjes vaker in loofbos”, zegt Veen. “In naaldbos treedt de rupsenpiek later op dan in loofbos. Vrouwtjes die aan het eind van het seizoen een nest willen beginnen, doen er dus goed aan een partner te kiezen die een naaldbosterritorium bezit. Ook al is dat een bont mannetje.” Het voordeel dat withalsvrouwtjes van die ‘foute’ partnerkeuze hebben, is behoorlijk: later in het seizoen brengen zij gemiddeld één jong meer groot dan withalsvrouwtjes die keurig een soortgenoot kiezen.

Andersom zou het voor de hand liggen dat een bont vrouwtje dat vroeg arriveert, beter voor een withalsmannetje in het loofbos kan kiezen. Dat is echter niet het geval.

Nu wordt het ingewikkeld”, lacht Veen. “Withalsvrouwtjes beschikken over een handige truc om de nadelen van hybridisatie te beperken. Bonte vrouwtjes hebben die uitweg niet, dus voor hen is hybridisatie niet voordelig.”

De truc waar Veen op doelt, is vreemdgaan.

Laten we eerst kijken naar de kosten van hybridisatie”, zegt hij. “Die zitten hem vooral in het feit dat de dochters van mengparen onvruchtbaar zijn. Vliegenvangers omzeilen dit nadeel op twee manieren. Ten eerste krijgen de mengparen meer zonen dan dochters. Ten tweede is meer dan de helft van de nakomelingen in een gemengd nest niet van het ‘foute’ mannetje dat met de moeder samenwoont, maar van een buurman die wél haar soortgenoot is.”

Het vrouwtje van de withalsvliegenvanger eet dus van twee walletjes: ze kiest als samenlevingspartner een bont mannetje, omdat hij een beter territorium heeft en dus een betere kostwinner is, maar haalt de ‘goede genen’ intussen stiekem buiten de deur.

Het bonte vrouwtje heeft dat voordeel echter niet”, vervolgt Veen. “Bonte vliegenvangers zijn in de Gotland-populatie veruit in de minderheid: 96 procent is withalsvliegenvanger. Als een hybridiserend bont vrouwtje vreemdgaat, is de kans dat ze een soortgenoot tegenkomt te klein. Ze kan wel vreemdgaan, maar komt dan waarschijnlijk toch weer met de verkeerde genen thuis.”

Hybridiseren lijkt op Gotland dus alleen gunstig te zijn voor withalsvrouwtjes en alleen later in het seizoen. Maar waarom gaan deze vrouwtjes dan niet op zoek naar die ene soortgenoot die wl een naaldbosterritorium heeft weten te bemachtigen? “Het lijkt erop alsof bonte vliegenvangers nu eenmaal beter zijn aangepast aan naaldbos”, zegt Veen. “Een withalsmannetje zal het in naaldbos dus minder goed doen dan een bont mannetje.”

Maar, nuanceert hij, veel van het hele verhaal is speculatief. “De ecologie van zo’n systeem is zo complex dat we niet alles begrijpen. We doen een aantal opmerkelijke constateringen en zoeken naar een mechanisme dat al die verschijnselen zou kunnen verklaren. Maar hoe verder we met dit onderzoek komen, hoe ongrijpbaarder het wordt.”

Hybriden en kweekvormen   (Peter Mudde)

 

Het woord hybriden is afgeleid van het Griekse hubris = hoogmoedigheid en wel speciaal ten opzichte van de goden. Duidelijk iets tegennatuurlijks. Eigenlijk is er een goed Nederlands woord voor:kruising. Een hybride is het resultaat van de vermenging van twee verschillende soorten. Voorbeelden daarvan zijn er genoeg.



Een belangrijk verschijnsel, dat bij kruisingen optreedt: 'hybrid vigor', zoals dat in het Engels heet. Kruisingen zijn in een aantal gevallen veel sterker, levenskrachtiger dan hun beide oudersoorten. De genen van de oudersoorten vullen elkaar blijkbaar uitstekend aan.

Dat is niet altijd het geval. Er zijn ook kruisingen, waarbij de nakomelingen nauwelijks levensvatbaar zijn.



Waar de geelbuikvuurpad (Bombina variegata) en de roodbuikvuurpad (Bombina bombina) elkaar ontmoeten, is er een smalle strook waar de soorten met elkaar  kruisen.


De nakomelingen uit de kruisingen echter overleven maar zelden het larvestadium. Daarna zijn het misbaksels met problemen in de skeletopbouw en  vaak niet in staat voldoende voedsel te vangen. Hoewel de nakomelingen van degeelbuik/roodbuikvuurpadden kruising in principe wel vruchtbaar zijn, halen ze meestal niet de leeftijd om dat te kunnen bewijzen.


Hier is de praktijk sterker dan de theorie en treedt een bekend vooroordeel over hybriden in werking.  Kruisingen zouden niet vruchtbaar zijn. Een ander vooroordeel tegen hybriden is, dat kruisingen tussen soorten onnatuurlijk zouden zijn.  Dat blijkt een misvatting.  Wie zich ooit eens heeft beziggehouden met het determineren van Europeese handwortelorchissen (Dactylorhizza) of  spiegelorchissen (Ophrys) weet maar al te goed, dat hybriden kennelijk allerminst zeldzaam zijn. Het is soms lastiger een vertegenwoordiger van de originele soort te vinden, dan een van de vele kruisingsproducten. 

En ook herpetologen kennen het fenomeen hybriden vaak vanuit hun eigen achtertuin. Immers, de groene kikker Rana esculenta blijkt eigenlijk een kruising van twee andere soorten, Rana ridibunda en Rana lessonae, te zijn.  Overal in Midden- en Zuid-Europa zijn er groene kikkers, die eigenlijk kruisingen van andere groenekikkersoorten zijn.  Hybriden blijken helemaal niet zo onnatuurlijk. 
Integendeel. Overal in de natuur blijken hybriden op te treden.  Zelfs de blauwe vinvis gaat soms relaties buiten zijn soort aan.  In vele plant- en diergroepen blijkt tien tot vijfentwintig procent van de soorten onderling wel eens te kruisen.  Bij planten lijkt dat makkelijker te gaan dan bij dieren. 
Planten laten immers het proces van bestuiving en bevruchting over aan derden en zijn daarbij een beetje afhankelijk van de goede wil van bijen of  kolibries. Dieren hebben vaak nogal ingewikkelde gedragingen voorafgaand aan de paring, waardoor het paren tussen twee verschillende soorten uitgesloten  lijkt. In dat verband is het opmerkelijk dat juist de Ophrys-orchideeën, die met hun zeer speciaal gevormde en getekende lip juist een heel beperkt aantal  bevruchters aantrekken, zo vaak onderling hybridiseren.

Na een kruising kunnen er verschillende dingen gebeuren.  Heel vaak gebeurt er niets. 


Het genetisch materiaal van beide soorten past dan gewoon weg te weinig bij elkaar.

Soms past het wel, maar hebben de sets van genen veel last van elkaars DNA-parasieten.  In het DNA zitten stukken die gebruikmaken van het verdubbelen van het genetisch materiaal, zoals dat bij celdelingen plaatsvindt, maar verder geen nut  hebben en eerder schadelijk kunnen zijn. De soort waarin deze DNA-parasieten zitten, heeft er geen last van.  Inmiddels heeft de soort een DNA-opbouw, die de storing door de DNA-parasieten oplost.  Maar in combinatie met een nieuwe set genen gaat het dan mis.  Ergens in het proces van opgroeien gaan de celdelingen de mist in en verliest het embryo zijn levensvatbaarheid.  Iets dergelijks is waarschijnlijk het geval bij de geelbuik/roodbuik-vuurpaddenkruisingen.

 

Het kan ook anders. 


In een niet gering aantal gevallen pakt een kruising juist heel goed uit.  De nakomelingen hebben genen, die elkaar juist aanvullen. 
Dan ontstaan er nieuwe levenskrachtige dieren zoals de muilezels.

Of uit twee soorten met een nogal beperkt aanpassingsvermogen, bijvoorbeeld een typische  moerassoort en een soort die meer op droge plaatsen groeit, ontstaat een reeks nakomelingen, dat zich juist aan een breed scala van vindplaatsen weet aan  te passen. In de plantenwereld en met name in de orchideeënwereld komen dit type hybriden vaak voor.  Waar de ouders zich als echte kasplanten gedragen, met heel specifieke eisen, zijn hybriden juist erg ruim van opvattingen en vinden ze haast elke omgeving goed.

Dat kan natuurlijk ook in de natuur voorkomen.  Waar elke ouderplant heel strikt aan een bepaalde vochtigheid of zuurgraad is gebonden, blijken hybriden dat veel minder.

Daarom is het niet zo vreemd om in een veld vol 



Deel met je vrienden:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   18


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©tand.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina