Cursus Volksuniversiteit Zuidlaren



Dovnload 71.29 Kb.
Datum06.06.2018
Grootte71.29 Kb.


Cursus Volksuniversiteit Zuidlaren


FILOSOFIE
In de moderne filosofie is taal een belangrijke plaats gaan innemen. Het gaat dan over ideeën met betrekking tot het taalvermogen als een wezenskenmerk van de mens en taal als de “natuurlijke omgeving” van de mens. Daarnaast is filosofie, in plaats van de wetenschap van de werkelijkheid als geheel, steeds meer een wetenschap van betekenisvorming, geschiedenis van ideeën, argumentatieanalyse en studie van taalstructuren geworden. Aan de hand van een aantal teksten gaat deze cursus in op de ontwikkeling van waaruit taal een centrale plaats in het denken is gaan innemen en de belangrijkste theorieën met betrekking tot de mens en haar taal. Deze cursus is bedoeld voor mensen die al eens een introductie tot de filosofie hebben gedaan, iedereen met belangstelling voor het onderwerp, liefhebbers van mooie teksten en beginners in de filosofie die niet terugschrikken voor een duik in het diepe.

Leesvragen bij de teksten:

    1. welke verschillende talen ziet de auteur en hoe worden deze door hem beoordeeld?

    2. uit welke onderdelen bestaat volgens de auteur de taal?

    3. wat zijn de functies van de onderdelen van de taal?

    4. waarnaar (en waardoor) wordt verwezen in de taal?

    5. wat is de relatie tussen de taal en de werkelijkheid?

    6. wat is de relatie tussen taal en denken?

    7. wat zijn de “grondintuïties” van de auteur?

    8. waar staat de auteur in het filosofische schema (nom <– > ess; red <–> herm) ?

Avond:datum Inhoud Tekst

1 13-2: Inleiding

2 20-2: Wittgenstein: de grenzen van de taal Tractatus Logico-Philosohicus

3 6-3: Wittgenstein: de mogelijkheden van de taal Filosofische Onderzoekingen

4 13-3: Structuralisme: het tekenbegrip Taal en Verlangen (Mooij)

5 20-3: Post-Structuralisme: tekstualiteit La Differance (Derrida)

6 27-3 : Tekstualiteit: Derrida versus Ricoeur (postmodernisme versus hermeneutiek)

7 3-4: Hermeneutiek: onderweg naar de taal Mens en Taal I (Gadamer)

8 10-4: Hermeneutiek: onderweg naar de taal Mens en Taal I (Gadamer)


Avond 1 13 februari 2007

  1. Slogan van de avond: “zingeving is zinniger dan zin”

  2. Structuur van de cursus

  3. Wat is taal? Basisconcepten mbt taal: betekenis, zin, verwijzing, symbool, metafoor, abstractie, grammatica, taal als handeling, spreken en schrijven, verhalen en teksten, taal en wereld, taal en bewustzijn

  4. Algemeen: taal als thema in de filosofie: het rationele dier, het sprekende dier, het spelende dier, het symboliserende dier.

    1. Oudheid: bijv Aristoteles: Logos is vermogen om tot het algemene te komen, nog eenheid van rede en taal

    2. Middeleeuwen: verband taal en werkelijkheid werd systematisch onderzocht ook in relatie met schriftonderzoek. Daarnaast: logica/ rethorica, waarbij de wijze van denken en uiten van invloed bleek op het “eindresultaat”.

    3. Moderne Tijd: taal aanvankelijk vooral gezien als verwijzingssysteem naar de werkelijkheid waarbij de rede “blind” kon vertrouwen op zijn instrument, de taal.

    4. Hedendaags: simpele relatie tussen het tekensysteem en de werkelijkheid wordt steeds meer als naïef gezien. Taal krijgt steeds meer een eigen statuut en werkelijkheidswaarde.

  5. Linguistic Turn:

  1. Hoe de “ware” wereld een fabel werd

  2. Hoe de zingeving het nieuwe verhaal werd

  3. De drie stromen:

    1. Analytische filosofie

    2. Structuralisme

    3. Fenomenologie

  4. De denkbeweging die binnen elk van de stromen wordt gemaakt:

    1. na de onttakeling van de ware wereld, wordt de manier waarop naar de werkelijkheid wordt verwezen en hoe zij wordt gedacht (en NIET: wat zij is) de focus van filosofie.

    2. Aanvankelijk zien we nog een “melancholie” naar de ware wereld: men probeert door de betekenisvorming te zuiveren of op andere leest te schoeien, te komen tot een juister spreken over de werkelijkheid.

    3. Ten slotte zien we in alle drie de stromen het opnieuw verwerkelijken van de inhoud van de stelling “de ware wereld is een fabel”: men brengt betekenisvorming in kaart en analyseert deze, zonder enige pretentie te kunnen of te moeten refereren naar een buiten de taal liggende werkelijkheid.

    4. Het begrip “wereld” (of: vergelijkbare begrippen die de omgeving van het bewustzijn aangeven, zoals “spel”) krijgen een nieuwe betekenis aan “gene zijde” van waar of onwaar.

Teksten voor de volgende keer:



  • fragmenten uit de Tractatus Logico-Philosophicus en de Filosofische Onderzoekingen van Ludwig Wittgenstein



Avond 2 20 februari 2007

  1. Slogan van de avond: “als de zin niet in de wereld ligt, dan hoeft zij daar nog niet buiten te liggen”

  2. Antwoorden op de leesvragen (Tractatus):

    1. welke verschillende talen ziet de auteur en hoe worden deze door hem beoordeeld?

    1. de “ natuurlijke” taal van het denken, deze is gericht op het leggen van verbanden. De elementaire verbanden zijn de feiten: “daadzaak” (Tatsachen), dit zijn de gebeurtenissen die talig worden verwerkt. Het is al onzinnig om hierin direct een relatie te willen zien naar hoe de dingen “ echt” zijn, de dingen zijn vanaf het vroegste begin namelijk al talig, tot eenheden binnen de taal, omgevormd. Het totaal aan feiten in de logische ruimte is ons gehele “ systeem” van verbanden: de wereld. De logische ruimte wil zeggen: een ruimte waarin we naar de vorm van de elementen kijken, dus hoe zij zich tot elkaar verhouden en niet hoe zij inhoudelijk zijn.

    2. omgangstaal: taal uit de sociale praktijk. Hierin wordt de “ natuurlijke” taal van het denken gebruikt en in feite omgevormd tot een nieuwe taal. Dit leidt tot allerlei andere verbanden. Dat heeft te maken met het feit dat er een zo een taal ontstaat waarbij het er om gaat iets aan elkaar voor te stellen, hierin is de verleiding en de praktijk groot deze voorstelling als een absolute waarheid aan te nemen (zoals de dingen “ echt” zijn). Veel misverstanden komen hier uit voort door het niet consequent gebruiken van de principes van het denken: er ontstaat meerduidigheid of er ontstaat begripsverarming als woorden die verschillende dingen kunnen betekenen op dezelfde wijze worden gezegd.

    3. filosofische taal (in de foute zin): hierin worden in feite de nieuwe constructen uit de omgangstaal van een wetenschappelijke status voorzien en nog erger: de aanspraak op “ transcendentie” van nieuwe begripsconstructen krijgt een zeer hoge culturele status.

    4. natuurwetenschappelijke taal: hierin worden uitspraken over de werkelijkheid (de volzinnen) ten minste op logische en zuivere wijze afgeleid en geverifieerd. De natuurwetenschap bezigt volzinnen die alleen maar over feiten gaan en op feiten gebaseerd zijn. De filosofie zou op zijn hoogst zich hierin moeten schikken

    5. filosofische taal (in de juiste zin): hierin gaat het alleen maar om het erkennen van de grenzen van het denken en deze aanwijzen in de taal zoals die gebezigd wordt. Uiteindelijk zou dit moeten leiden tot een zuivere, logische taal die de principes en grenzen van het denken uitwerkt tot een formele taal waarmee de eventuele metafysische aanspraken kunnen worden ontmaskerd.

    1. uit welke onderdelen bestaat volgens de auteur de taal?

  1. tekensysteem (de woorden) versus de betekenis (de wereld)

  2. denken (ruimte waarbinnen de verbanden worden gecreëerd) versus de volzin, waarmee de stand van zaken (het denken) wordt geprojecteerd

  3. symbool (betekenis die niet een direct zintuiglijk verband uitdrukt) en het “kale” teken: een woord wat ergens voor staat. Het komt er op aan het symbool in het teken te herkennen

  4. zin (de uiteindelijke betekenis) en waarde (zin met een bepaalde functie binnen de taal, zoals een ethische waarde) zijn niet binnen de taal en het denken te vinden. In denken en taal wordt alles door andere zaken binnen het denken en de taal gedefinieerd. De wereld en zijn onderdelen zijn van elkaar afhankelijk en daardoor toevallig (alles wordt bepaald door iets anders wat in de wereld is). Als iets niet toevallig was, dan was het bepaald door iets buiten de wereld (de Grote Bedoeling), dit is niet denkbaar (=logisch zinnig afleidbaar). E.e.a. sluit niet uit dat Zin en Waarde bestaan!

    1. wat zijn de functies van de onderdelen van de taal? Zie b.

    2. waarnaar (en waardoor) wordt verwezen in de taal? Zie a

    3. wat is de relatie tussen de taal en de werkelijkheid? Zie a. Samengevat: zij zijn niet te scheiden

    4. wat is de relatie tussen taal en denken? Denken gaat vooraf aan taal (de ruimte waarbinnen verbanden worden gecreëerd) maar uit zich al vanaf een vroeg begin IN taal. Hierin ligt de bron van veel verwarring en negatieve invloed op denken en daarmee weer op taal.

    5. wat zijn de “grondintuïties” van de auteur?

  1. filosofie heeft juistheid (of wat daar het dichtst bij in de buurt komt) als haar principe en moet daar ook op worden aangesproken (wijsheid (sofoi) wordt uitgelegd in termen van kennis van de wereld (hoe hachelijk en relatief ook), hoewel er wel een deur openstaat voor relativering hiervan (levensvragen worden gezien als zeer relevant)

  2. logica en wiskunde zijn het instrument voor het bereiken van een zo groot mogelijke juistheid

    1. waar staat de auteur in het filosofische schema (nom <– > ess; red <–> herm) ?

  1. nominalisme: woorden hebben geen enkele vaste relatie tot een wezen van een ding

  2. voor reductionisme: reduceren tot logica; voor hermeneutiek: relativering van het kennisprincipe in de levensvraag en mystieke.



Avond 3 6 maart 2007

  1. Slogan van de avond: “welk taalspel beschrijft de taalspelen?”

  2. Samenvatting:

    1. 1. . noemt de oervorm van het idee van taal als een systeem waarin primair wordt verwezen naar dingen (Augustinus)

    2. W. merkt op dat een begrip van betekenis in de zin van een rechtstreeks verband tussen het woord en “wat” het benoemt tekort schiet in de beschrijving/ begrip van de meeste situaties: zie 1. de betekenis van het woord vijf in de boodschappenlijst voor de groenteboer: “vijf” kan alleen worden begrepen vanuit het gebruik van het woord.

    3. Taal is niet alleen maar een communicatiesysteem (3), W. maakt de vergelijking met een spel zoals dammen: het spelmatige van het spel is niet volledig te vatten als je het beschrijft in termen van de dingen en hoe die worden behandelt (het schuiven van de stukken op het bord)

    4. In 5 legt W. zijn methode uit: primitieve soorten taalgebruik kunnen ons op het spoor zetten van het doel en het functioneren van woorden

    5. 6. 1e primitieve soort taalgebruik: het leren van de woorden (aanwijzend leren) door kinderen. Dit heeft tot doel om voorstellingen op te roepen bij klanken (“schaap” = dat ding met veel wit haar) maar er zijn meer doelen mogelijk (zie boodschappenlijst). Bovendien is een voorstelling omgeven met begrippen, afhankelijk van de situatie en begrip van de context van het voorwerp.

    6. 7. Er zijn vele vormen van gebruik van woorden, W. noemt dit taalspelen.

    7. 8. Meerdere soorten woorden, naast de zelfstandige naamwoorden: telwoorden, aanwijzende woorden, etc. 9. Deze worden niet simpel aanwijzend geleerd

    8. 10. De “uiteindelijke”betekenis van woorden kan alleen worden gehaald uit hun specifieke gebruik: letters kunnen voor getallen staan, maar alleen als je ze gebruikt als functionerend in een alfabetische volgorde.

    9. 11.: er is een verschil tussen de gedaante van woorden en hun gebruik, de laatste is lang zo duidelijk niet

    10. 13. “Elk woord duidt iets aan” zegt niets, tenzij we het onderscheid duidelijk maken > elk doet geen recht aan de diverse vormen van taalgebruik en zijn onderdelen (zie 14): er wordt niets gewonnen met de assimilatie van uitdrukking (in “elk”, “alle”)

    11. Aanduiden = etiket opplakken, een toevallig teken opspijkeren wat ter herkenning dient maar wat verder op zich niet veel begrip hoeft in te houden

    12. 16 Reikwijdte van de taal: de kleurenstaaltjes zijn in feite ook onderdeel van de taal. We kunnen vanuit de taal niet zinnig spreken over wat daar buiten ligt

    13. 18 taal is (ten minste deels) gesedimenteerde taalgebruiken uit een verleden van voor ons. Beeld van de oude stad met de nieuwe wijken

    14. 19 een taal voorstellen is zich een levensvorm voorstellen: taal is dus niet het tekensysteem waarvan door iets anders gebruik wordt gemaakt. Datgene wat de taal gebruikt is er mee vergroeid en kan niet zonder de taal gedacht worden Voorbeeld: het bevel “Plaat!”, dit zou, qua betekenis, kunnen worden uitgebreid (bijvoorbeeld door er een omschrijving van te maken van datgene wat je wil bereiken) maar dan is het geen bevel meer. Ook de omschrijving maakt gebruik van niet door hemzelf expliciet geuite beweringen. Plaat! Is precies wat het moet zijn in de samengebalde vorm die het heeft. De mogelijkheid die taal heeft om zich zo te uiten maakt dat wij ons ook op deze wijze kunnen uitdrukken en dat er überhaupt bevelen mogelijk zijn! (20)

    15. 21 de betekenis/ gebruik van het woord is ingebed in allerlei verbanden waarin de participanten zitten. Elk element (toon, intonatie, blik etc) kan van belang zijn en maakt deel uit van de taalhandeling (bijvoorbeeld bij een bevel) hier zijn geen universele regels vast te stellen. Een bevel in een cultuur/ spel kan bars en kortaf zijn, in een andere subtiel en omslachtig

    16. 22 taaluitingen zijn niet te herleiden tot veronderstellingen achter de uiting: het zijn ook zetten in een spel. Het gaat ook om intenties en strategieën.

  3. Antwoorden op de leesvragen (Filosofische Onderzoekingen):

  1. welke verschillende talen ziet de auteur en hoe worden deze door hem beoordeeld?

    1. de natuurlijke taal van de volken: dit is een filosofisch begrip van taal en gaat terug op een te simpel, reductionistisch, idee over taal: taal wordt gezien als een instrument om voorwerpen te benoemen. Ieder woord heeft betekenis als het benoemen van een voorwerp, zinnen leggen verbindingen tussen woorden

    2. diverse taalspelen: in een bepaalde situatie hebben de “spelers” een ander begrip/ belang/ doel en gedrag dan in andere situaties. Hierdoor is er steeds een ander “gebruik” van de uiterlijk zelfde taal. Per spel is dan wel sprake van in feite een andere taal omdat dezelfde woorden iets anders kunnen betekenen en anders worden gebruikt

  2. uit welke onderdelen bestaat volgens de auteur de taal?

    1. verwijzende woorden

    2. “verbindende”woorden (situatie, tel, etc)

    3. context

    4. kennis

  3. wat zijn de functies van de onderdelen van de taal?

- Samen stellen zij de acteurs in staat handelingen uit te voeren en deel te nemen aan handelingen/ gebeurtenissen

  1. waarnaar (en waardoor) wordt verwezen in de taal?

- situatie en impliciet begrip maakt pas mogelijk dat een woord ergens iets kan aanduiden. Deze situatie en begrip is wellicht het best te typeren met spel

  1. wat is de relatie tussen de taal en de werkelijkheid?

Elk spel heeft een eigen werkelijkheidsbeleving tot gevolg bij de participanten

  1. wat is de relatie tussen taal en denken?

Taalspelen vooronderstellen een zekere mate van mentale verbeeldingskracht, deze is op zich nog niet zelfstandig (een eigen logische ruimte is pas mogelijk doordat het denken abstraheert van de verschillende spelen en een overkoepelend, formele situatie ontwerpt (een wereld an sich)

  1. wat zijn de “grondintuïties” van de auteur?

    1. het gaat niet om datgene wat wordt uitgedrukt door de taal maar welke factoren de specifieke taal bepalen. Dit is niet beperkt tot het schema woord – voorwerp maar omvat ook: bedoeling, kennis, omgeving, gebruik, doel, etc

  2. waar staat de auteur in het filosofische schema (nom <– > ess; red <–> herm) ?

    1. nominalisme: woorden zijn volkomen afhankelijk van de gebruikers en niet van de relatie tussen een ding en een zuiver bewustzijn

    2. voor hermeneutiek: betekenis is sterk situatieafhankelijk en moet dus in ieder geval opnieuw worden geïnterpreteerd dmv plaatsen in specifieke context

Tekst voor de volgende keer:


Delen uit “Taal en Verlangen” van A. Mooij

Avond 4 13 maart 2007

  1. Slogan van de avond: “”

  2. synchroniciteit versus diachroniciteit

  3. systeem/ structuur versus fenomeen: verklaringsschema (voorbeeld: taboe versus menselijk samenleven)

  4. denken in verschillen ipv overeenkomsten

  5. betekenis: niet meer primair. De betekenaar (dat wat de betekenis oproept, present stelt) wordt belangrijk. Betekenis gaat niet vooraf aan het teken maar is “gelijkoorspronkelijk”


Leesvragen bij de tekst:

  1. welke verschillende talen ziet de auteur en hoe worden deze door hem beoordeeld?

  1. Er is één bouwsteen van alle talige uitingen en dat is het tekenbegrip: het present stellen van iets.

  1. uit welke onderdelen bestaat volgens de auteur de taal?

    1. langue vs parole;

    2. betekenaar vs betekenis

    3. teken vs syntagma

    4. metaforen vs metonymia

  1. wat zijn de functies van de onderdelen van de taal?

    1. langue: taalsysteem, geheel van onderling afhankelijke onderdelen waar de individuele spreker van afhankleijk (horig is)

    2. parole: het individuele spreken, maakt gebruik van het taalsysteem en kan deze slechts beperkt wijzigen maar nooit als systeem aantasten

    3. betekenaar: de klank of het woord waarmee een betekensi wordt “opgeroepen”, tegenwoordig wordt gesteld

    4. betekenis (betekende): dat wat wordt opgeroepen middels de betekenaar, de betekensinhoud

    5. teken: geheel van betekenaar en betekenis

    6. syntagma: verband van termen (bv een zin) die zelf dan weer een aparte, bredere betekenis kan krijgen

    7. metafoor: verhangen van betekenisinhouden waardoor een nieuwe samenhang kan worden uitgedrukt (je bent een ezel)

    8. metonymia: weglaten van termen waardoor een bepaalde betekenisinhoud kan worden versterkt (ik drink een glas)

  1. waarnaar (en waardoor) wordt verwezen in de taal?

    1. niets buiten de taal: termen/ klanken/ woorden roepen mentale voorstellingen op

  1. wat is de relatie tussen de taal en de werkelijkheid?

    1. werkelijkheid buiten de taal is niet relevant

  1. wat is de relatie tussen taal en denken?

    1. denken (net als spreken) is horig aan de taal (taalsysteem)

  1. wat zijn de “grondintuïties” van de auteur/ structuralisme?

    1. het medium (bijvoorbeeld de klank, het woord) wordt een minstens zo belangrijke plaats toegemeten als dat wat wordt uitgedrukt

      1. een begrip van iets (als de taal) betreft het uitleggen in termen van de samenhang van waarbinnen iets bestaat: de individuele motieven zijn niet relevant (bijvoorbeeld: voor de menselijke samenleving is het incest taboe constitutief, dit gaat terug op de samenhang van uitwisseling van vrouwen –mannen, individuele “essentiele” zaken als liefde zijn hier volkomen door bepaald (worden er door “geproduceerd”).

  1. waar staat de auteur/ structuralisme in het filosofische schema (nom <– > ess; red <–> herm) ?

    1. nominalisme! Woorden zijn volkomen arbitrair hoewel toch ook weer vanuit een samenhang bepaalt. In ieder geval is er geen noodzakelijke relatie tussen woorden en de dingen die ze aanduiden

    2. reductionisme: iets wordt volkomen uitgelegd en verklaard in de voorwaardelijk structurele samenhang

Tekst voor de volgende keer:



Citaten Derrida (schaam je niet als je ze niet begrijpt)

Avond 5 20 maart 2007

  1. Slogan van de avond: “het spoor bijster raken is iets te willen opsporen”

  2. aanwezigheid en afwezigheid

  3. what’s on a philosophers mind: de uiteindelijke betekenis versus het principe van het betekenen

  4. in een taalsysteem zijn er alleen maar verschillen: wat maakt de verschillen?


Leesvragen bij de tekst:

  1. welke verschillende talen ziet de auteur en hoe worden deze door hem beoordeeld?

    1. Vanuit de taal kan betekenis (verwijzing naar iets buitentaligs) worden gedacht, maar zij is een (noodzakelijke) fictie

    2. Uiteindelijk is er één aan taal voorafgaand betekenisvormend proces, dit moet niet worden verward met iets binnen het taalsysteem (wat gebeurt als men het “zijn der zijnden, de Werkelijkheid, de Oorsprong, de Betekenis) denkt

  2. uit welke onderdelen bestaat volgens de auteur de taal?

  3. wat zijn de functies van de onderdelen van de taal?

    1. Differance: het “spel” van waaruit verschillen worden geproduceerd

    2. Vanuit de differance ontstaan verschillen: deze zijn bemiddeld via

    3. tekens die

    4. “iets” (betekenis)

    5. oproepen (tegenwoordig stellen van een zaak, ding)

  4. waarnaar (en waardoor) wordt verwezen in de taal?

    1. Naar iets buitentaligs, maar dit is alleen mogelijk binnen een taal. Het buitentalige is daarmee iets binnentaligs

  5. wat is de relatie tussen de taal en de werkelijkheid?

    1. Zie 4

  6. wat is de relatie tussen taal en denken?

    1. Denken is een mentaal bij een voorgestelde zaak zijn, voor de ware filosoof (J. Derrida te Parijs) is deze zaak de taal en de daaraan voorafgaande, daarin werkzame differance

  7. wat zijn de “grondintuïties” van de auteur?

    1. Wantrouwen tegen de uiteindelijke boodschap van systematische verhalen

    2. Het denken uit 6 is sterk geneigd (zeker vanuit de Westerse tradities) om bij de “binnen/ buitentalige” zaak te blijven

  8. waar staat de auteur in het filosofische schema (nom <– > ess; red <–> herm) ?

    1. nominalisme: woorden verwijzen uiteindelijk niet naar “iets” maar moeten worden beschouwd vanuit het proces van waaruit ze, afhankelijk van de situatie, iets kunnen oproepen

    2. tussen reductionisme en hermeneutiek in: antireductionistisch omdat er niets is waartoe zaken kunnen worden gereduceerd; antihermeneutisch omdat zingeving en betekenis zelf altijd het weerbarstige, toevallige en het aan begrip ontglippende van betekenisvorming ontkennen (het antireductionisme van de hermeneuticus slaat om in een overwaardering van zin en betekenis)

Huiswerk voor de volgende keer: Mens en Taal van HG Gadamer



Avond 6 27 maart 2007

  1. Slogan van de avond: “betekenis kan pas bestaan als er ruimte voor is”

  2. verklaren versus begrijpen

  3. de wereld van de tekst: een nieuwe referentie (Ricoeur)

  4. afstand nemen en toe-eigenen: het principe van het zelf

  5. lezen: het actualiseren van mogelijke betekenis: de wereld van de tekst (waar het structuralisme nooit komt)

  6. herstellen van betekenis in plaats van deconstructie

In Groningen


Je bent in Groningen, maar hier

ben je dat niet, dit is een onbekende

plek, dit is een gedicht in

deze stad


waarin je al die jaren kwam en

ging, door altijd zon, altijd regen,

altijd wind, totdat je hier

stond, en dit las.


je kwam en gaat weer weg, ook nu.

zo zal het blijven tussen ons, ik ben

een onbekende plek.
Rutger Kopland

Huiswerk voor de volgende keer: Ricoeur: wat is een tekst? In Groningen van Rutger Kopland en Mens en Taal van HG Gadamer


Avond 7 3 april 2007 Gadamer (1900-2002)

  1. Slogan van de avond: “we zijn pas in een wereld als we ook buiten de wereld zijn; we zijn pas onszelf als we ook buiten onszelf kunnen zijn”

  2. de hermeneutische cirkel: elk kennen vooronderstelt een “verstaan”

  3. het ik, zelfbewustzijn en hun omgeving, de wereld: het spel

  4. de ruimte van betekenis: horizon en wereld

  5. interpreteren als horizonversmelting

  6. geschiedenis van interpretaties: de effectieve geschiedenis

  7. de tekst van Gadamer:

    1. Aristoteles: taal als het vermogen iets openbaar te maken

    2. uitstijgen boven het hier en nu, openstaan voor het toekomstige

    3. gemeenschappelijke begrippen

    4. tekens zijn variabel

    5. taal als natuur van de mens

    6. verduistering van het taalbegrip (oa door cartesiaanse idee van het bewustzijn)

    7. onbewustheid van de taal als kenmerk van taligheid

    8. taal, teken, instrumentaliteit

    9. wonen in taal

    10. denken: het tot stand komen van algemene begrippen

    11. …..

Huiswerk voor de volgende keer: Rest van Mens en Taal van HG Gadamer + de leesvragen!

Avond 8 10 april 2007 Gadamer (1900-2002)

  1. Slogan van de avond: “als we wonen in taal, komen we dan nog wel eens buiten?”

  2. achtergrond: filosofie van de eindigheid en zijn consequenties

  3. de wereld die door de taal wordt geopend:

    1. openbaar maken

    2. uitstijgen boven hier en nu

    3. gemeenschappelijke begrippen

  4. taalwetenschap door de eeuwen heen

  5. taal versus het instrument en het teken

  6. taal en wereld (taal leren)

  7. het spoor van onze eindigheid

  8. het eigene/ wezen van de taal:

    1. zelfvergetenheid (in het spreken niet weten van de taal zelf )

    2. ik-loosheid (de sfeer van het wij en niet van ik, speltheorie)

    3. universaliteit (openheid, alomvattendheid)

  9. voorbeeld: de vertaling

  10. voorbeeld: de da Vinci code (of: is het Christendom bedreigbaar door historische feiten?)

Leesvragen bij de tekst:

  1. welke verschillende talen ziet de auteur en hoe worden deze door hem beoordeeld?

    1. Taal der dieren: vermogen aan te kunnen geven wat lust en pijn wekt

    2. Taal der mensen: ook Logos: vermogen openbaar te maken wat nuttig en schadelijk is

  2. en 3 uit welke onderdelen bestaat volgens de auteur de taal en wat zijn de functies daarvan?

    1. Openbare ruimte (toegankelijk voor elke deelnemer aan te taal, beweringen die betrekking hebben op dingen en de wereld an sich)

    2. Gemeenschappelijke begrippen: maken samenleven mogelijk

    3. Tekens die niet louter expressie zijn (dieren) maar die variabel zijn: wier betekenissen niet vast liggen: geeft symbolisatie en is daarmee het voorportaal van a. (met symbolisatie “opent” zich een vrije ruimte van mogelijke betekenissen in plaats van de kleine ruimte van vastliggende betekenissen)

    4. Universele wetmatigheden van de taal: grammatica, syntax en vocabulaire (vorm van de taal): deze zijn de instrumenten waarmee de belangrijke functies van de taal (a, b, c) zich vormen en waarmee grotere ruimtes en verbanden mogelijk worden gemaakt. Taal is niet te reduceren tot grammatica, syntax en vocabulaire)

  3. wat zijn de functies van de onderdelen van de taal? Zie vorige

  4. waarnaar (en waardoor) wordt verwezen in de taal?

    1. Taal verwijst naar de omgeving van de mens maar

    2. deze wordt door de taal een menselijke wereld waarnaar wordt verwezen (bijvoorbeeld: de wereld van de ethiek, de wereld van een bepaalde cultuur, de wereld van een individu van waaruit steeds de omgeving in een ander licht verschijnt.

    3. De menselijke wereld is uiteindelijk een effectieve geschiedenis van ontmoetingen tussen de vele menselijke werelden en hun wederzijdse beïnvloeding (interpretaties)

  5. wat is de relatie tussen de taal en de werkelijkheid?

    1. Taal creeërt de menselijke wereld, de wereld is niet meer los te zien van de menselijke taal en haar geschiedenis

  6. wat is de relatie tussen taal en denken?

    1. Ook denken is niet los te zien van taal, hoewel er universele wetmatigheden en denkregels zijn (logica) kunnen deze alleen maar bestaan op basis van een wonen in taal en een bewust leven in een geschiedenis van taal en denktradities

  7. wat zijn de “grondintuïties” van de auteur?

    1. Bewustzijn is in de eerste plaats een open staan (een kwetsbaar zijn) voor uitingen van ander bewustzijn (bijvoorbeeld: de horizonversmelting)

  8. waar staat de auteur in het filosofische schema (nom <– > ess; red <–> herm) ?

    1. nominalisme: tekens zijn variabel, een woord verwijst niet uitsluitend, vast en wezenlijk naar een ding of een zijnde

    2. essentialisme: woorden en hun betekenissen zijn niet zo maar afspraken of pragmatisch te interpreteren (dus inwisselbaar of te wijzigen naar willekeur). Er is een geschiedenis van waaruit ons betekenissen zijn gegeven. Hiervoor zijn we niet ongevoelig, hoewel dingen in de loopt der generaties/ interpretaties kunnen veranderen

    3. hermeneutisch: we zijn kleine scheepjes, dobberend op een oceaan aan interpretaties. We voegen zelf wel ons eigen water toe aan de oceaan.

Index

Aristoteles 2, 12

betekenaar 8

Derrida, Jacques 1, 9, 10

diachroniciteit 8

eindigheid 13

fenomenologie 2

Gadamer, Georg 1, 10, 11, 12, 13

hermeneutiek 1, 4, 7, 10

liefde 9

logica 2, 4

logos 2

Mooij, Antoine 1, 7



nominalisme 4, 7, 9, 10

rede 2


reductionisme 4, 9, 10

Ricoeur, Paul 11

structuralisme 8, 9, 11

symbool 2, 3

synchroniciteit 8

taal 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 12, 13, 14

taalspel 5

transcendentie 3

waarheid 3

Wittgenstein, Ludwig 1, 2




/


Deel met je vrienden:


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©tand.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina